GENEL BAKIŞ

Yüksekte çalışma ortamlarında ekipman iplerinin (tool lanyard) doğru seçimi ve kullanımı konusunda kullanıcılar, iş güvenliği uzmanları ve ekipman belirleyiciler için rehberlik sağlayacaktır. Ekipman ipleri, düşen nesneleri önlemede çok önemli bir rol oynar, istemeden düşen nesneler hem çalışanlar hem de çevrede bulunan kişiler için ciddi yaralanma riski oluşturur, ayrıca ekipmanlara zarar verebilir ve operasyonların aksamasına neden olabilir.

İnşaat, bakım, enerji, telekomünikasyon ve iple erişimi gibi sektörlerde yüksekte el aletlerine olan bağımlılığın artmasıyla birlikte, etkili alet sabitleme çözümlerinin uygulanması iş sağlığı ve güvenliği programlarının giderek daha önemli bir unsuru haline gelmiştir. Ancak yaygın kullanıma rağmen, şu anda ekipman iplerinin tasarımı, test edilmesi veya performans gerekliliklerine ilişkin özel bir TSE Standardı bulunmamaktadır.

Bu tür standartların yokluğunda, yükümlü tarafların daha geniş yasal düzenlemelere uyması gerekmektedir. 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu Madde-5/ç bendi uyarınca “İşin kişilere uygun hale getirilmesi için işyerlerinin tasarımı ile iş ekipmanı, çalışma şekli ve üretim metotlarının seçiminde özen göstermek, özellikle tekdüze çalışma ve üretim temposunun sağlık ve güvenliğe olumsuz etkilerini önlemek, önlenemiyor ise en aza indirmekle ” yasal olarak yükümlüdür.

Düşen nesneler öngörülebilir bir tehlike olarak açıkça tanınmakta olup, bu nedenle uygun risk yönetim önlemleriyle kontrol altına alınmaları gerekmektedir.

Bu rehber yazı, mevcut düzenleyici boşluğu kapatmaya yardımcı olmak amacıyla geliştirilmiş olup, ekipman iplerinin nasıl etkili bir şekilde seçileceği ve kullanılacağı konusunda pratik rehberlik sunmaktadır.

Aşağıdaki temel kriterler ele alınmaktadır:

• Alet ağırlık sınıfı ve ip uyumluluğu

• Bağlantı noktası uygunluğu ve bağlantı yöntemleri

• Enerji sönümleme kapasitesi ve dinamik yük etkileri

• Denetim, bakım ve değiştirme uygulamaları

• Çevresel faktörler (UV ışığına maruz kalma, kimyasallar, aşınma vb.)

Dinamik bir düşme olayında ortaya çıkan kuvvetleri anlayarak ve uygun şekilde derecelendirilmiş, amaca uygun alet iplerini seçerek; işyerleri olayların meydana gelme olasılığını önemli ölçüde azaltabilir, İSG Kanun yükümlülüklerine uyum sağlayabilir ve herkes için daha güvenli çalışma alanları oluşturabilir.

Sonuç olarak, gelecekte bu alanda standartlar geliştirilecek olsa da, bu yazı güvenli karar alma süreçlerine katkı sağlayacak pratik bir kaynak olacaktır.

EKİPMAN İPİ NEDİR ?

Ekipman ipleri (diğer adıyla ekipman sabitleme ipleri), yüksekte çalışma sırasında ekipmanların düşmesini önlemek amacıyla tasarlanmışlardır. Bu ipler, ekipman (alet) ile kullanıcı (veya başka bir güvenli sabitleme noktası) arasında bir bağlantı oluşturarak, istem dışı bırakmaların güvenlik riski oluşturmasını engeller.

Bir ekipman ipi sisteminin tipik bileşenleri şunlardır:

Kullanıcıya Bağlantı:

Bu, bilek kayışı, boğma kayışı veya operatöre ya da kişisel koruyucu ekipmanına (örneğin emniyet kemeri, kemer veya kıyafet) bağlanan bir karabina gibi bileşenleri içerebilir.

Yapıya Bağlantı:

Bazı durumlarda özellikle ağır aletlerde ipin doğrudan kullanıcıya bağlanması düşme riski yaratabilir veya yaralanmaya neden olabilir. Bu gibi durumlarda, ipin sabit bir yapıya bağlanması daha güvenli bir alternatiftir.

İp Elemanı (Lanyard):

Alet ipleri sabit uzunluklu, ayarlanabilir, esnek (elastik) veya geri sarılabilir olabilir. Tasarımı, yapılan işe ve kullanılan alete uygun olacak şekilde seçilmelidir.

Ekipmana (Alete) Bağlantı:

Bu bağlantı, kullanıcıya yapılan bağlantıya benzer olabilir; ancak güvenli bağlantı sağlamak için alete özel bağlantı parçaları veya adaptörler gerekebilir.

EKİPMAN İPİ NE ZAMAN KULLANILMALIDIR?

Ekipman ipleri, ekipmanların düşme riski taşıdığı ve alt kısımdaki insanları ya da diğer makine ve ekipmanları tehlikeye atabileceği durumlarda mutlaka kullanılmalıdır. Özellikle de başka bir koruma yöntemi (örneğin yasaklı bölgeler (perosnel giriş izni olamyan bölgeler), ağlar veya alet muhafaza sistemleri) mevcut değilse.

İp seçimi, aletin ağırlığına, boyutuna ve kullanım amacına göre yapılmalıdır. Buradaki kritik nokta, yalnızca bir ip takmanın yeterli olmadığıdır. Bu ipin uygun, etkili ve düşmeleri gerçekten önleyebilecek nitelikte olması gerekir.

GÜVENLİK HUSUSLARI

Bir ekipman ipini kullanmadan önce, hem güvenlik hem de operasyonel gereksinimleri karşıladığından emin olun. Ekipman ipi şu şartları sağlamalıdır:

• Düşen bir ekipmanın oluşturduğu yakalama (tutma) kuvvetine dayanabilmelidir.

• Kullanıcının çalışma kabiliyetini engellemeyecek şekilde pratik olmalıdır.

Ekipman İpi Uzunluğu: 

Ekipman ipi, görevin rahat bir şekilde yapılmasına izin verecek kadar uzun, ancak düşme mesafesini en aza indirecek kadar kısa olmalıdır. Daha uzun ipler düşme enerjisini artırır ve kullanıcı için daha büyük risk teşkil edebilir.

Mukavemet ve Yük Derecelendirmesi:

Ekipman ipleri, beklenen maksimum ekipman ağırlığına (dinamik yakalama kuvvetleri dahil) göre derecelendirilmiş olmalıdır.

• Ekipman ipinde, taşıma kapasitesine dair açık ve okunabilir işaretlemeler bulunmalıdır.

• Üretici belgeleri, en kötü senaryo düşmelerinde (örneğin omuz veya baş üstü yüksekliğinden tam uzanım ile düşme) performansı doğrulamalıdır.

Ekipman Güvenli Bağlantı:

Doğru bağlantı hayati öneme sahiptir.

Ekipman çevresine ipi dolamak, genellikle yeterli olmaz. İp, sabit bir tutma kolundan veya özel bağlantı noktasından geçirilmelidir.

Bazı ekipmanlar, sonradan takılabilen bağlantı çözümleri gerektirebilir, bu durumda ekipman üreticisi veya tedarikçisi ile iletişime geçilmelidir.

Malzeme Dayanıklılığı ve Ortam Uygunluğu:

Ekipman ipinin üretildiği malzeme, çalışılan ortamın koşullarıyla uyumlu olmalıdır.

Örneğin, kırılgan veya gevrek plastik bağlantı parçaları; aşınma, UV ışınlarına maruz kalma veya darbeler altında başarısız olabilir.

İpin, kullanım koşullarına uygun dayanıklı malzemelerden üretilmiş olması gerekir.

Güvenli Bağlantı Noktaları:

Bağlantı noktalarının mukavemeti, ipin taşıma kapasitesine eşit veya daha yüksek olmalıdır.

• Kolayca kopabilen aksesuar parçaları,

• Sadece park etme (asmak için geçici) amaçlı halkalar,

• Emniyet kemerindeki yük taşımayan ilmekler gibi bağlantılardan kaçınılmalıdır.

Ağır aletlerin rijit (sert) alet ipleriyle birlikte kullanılması, kullanıcıya önemli miktarda kuvvet aktarabilir.

Bu da yaralanma ya da denge kaybı riski yaratabilir.

Bu nedenle, yük aktarım yolları ve bağlantı noktalarının dayanımı dikkatle değerlendirilmelidir.

YAPISAL BAĞLANTI İÇİN DİKKATE ALINMASI GEREKENLER

Ağırlığı 5 kg’dan fazla olan ekipmanlar, düşmeleri durumunda ciddi tehlike oluşturur ve ideal olarak kullanıcıya değil, sabit bir yapıya bağlanmalıdır.

Bazı ekipman ipleri, tepe kuvvetlerini azaltmak için enerji sönümleyiciler içerir.

Bu sayede, sabit yapıya bağlantı mümkün değilse sınırlı ölçüde kullanıcının emniyet kemerine bağlanabilir.

Ancak, ağır ekipmanlar için en güvenli yöntem her zaman sabit yapıya bağlantıdır.

Ekipman ipleri, düşen nesne riskini kontrol altına almak için değerli araçlardır; ancak dikkatle seçilmeli ve doğru kullanılmalıdır.

Uygun ve güvenli bir alet sabitleme çözümü aşağıdaki unsurları dikkate almalıdır:

• Aletin ağırlığı,

• İpin uzunluğu ve mukavemeti,

• Bağlantının güvenilirliği,

• Çevresel dayanıklılık.

Tüm bunlar, İş Sağlığıve Güvenliği Kanıunu kapsamındaki yasal yükümlülüklerle uyumlu olacak şekilde değerlendirilmelidir.

Mehmet GÜNEY

A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı

IRATA L3

Kaynak : https://waha.org.au