TEMEL BİLGİLER: ANKRAJ SİSTEMİNİ ANLAMAK

Yüksekte çalışan kişiler, Ankraj Sistemleri’nin güvenlik açısından ne kadar hayati olduğunu bilir. Bu sistemler, ister yüksekte çalışanlar isterse macera tutkunları için, bireyi desteklemek, pozisyonunu belirlemeye yardımcı olmak, hareketlerini koordine etmek ve olası düşmelere karşı koruma sağlamakla görevlidir.

Ankraj Sistemi, Kişisel Düşüş Durdurma Sistemi (KDDS)’nin bir parçası olan bileşenler bütününe verilen isimdir. Bu sistem, bireyin güvenliğini, hareket kabiliyetini ve stabilitesini sağlamak amacıyla hem çalışma hem de spor ortamlarında kullanılır. Ankraj sistemi; ankrajlar, ankraj cihazları ve bağlantı ekipmanlarından oluşur.

Ankraj sisteminin temel görevi, bir düşüş sırasında uygulanan maksimum kuvvete dayanabilmektir. Sistem bileşenleri, bireyin stabilitesini sağlamak amacıyla halatlar ve/veya çelik kablolar (yaşam hatları olarak da adlandırılır) aracılığıyla sabit bir yapıya bağlanır. Böylece olası düşüşler önlenmiş olur.

Tüm ankraj sistemleri belirli asgari kullanım gereksinimlerini karşılamalıdır. Sistem düzenli denetimlerden geçmeli ve yalnızca eğitimli profesyoneller tarafından kurulmalıdır. Bu profesyoneller arasında Seviye 3 İple Erişim Teknisyenleri (IRATA) veya iş Güvenliği Uzmanları (yetkinliğini kanıtlamış) bulunur.

Ankraj Sisteminde Dikkat Edilmesi Gerekenler

Ankraj sisteminin veya herhangi bir bileşeninin üretici firmanın yazılı onayı olmadan değiştirilmemesi gerektiğini unutmamak önemlidir. Çünkü yapılan değişiklikler, ankraj sisteminin performansını olumsuz etkileyebilir.

Ayrıca, ankraj cihazlarının aynı türde olması gerekmez. Örneğin, yaşam hattı, uygun şekilde seçilmiş ve monte edilmiş bir göz cıvatasına (eyebolt) bağlanabilir. Bu, sistemin farklı yapı elemanlarına ve çalışma ortamlarına uyarlanmasını sağlar. Önemli olan, her ankraj noktasının güvenli ve standartlara uygun olmasıdır.

Bazı ankraj cihazları, enerjiyi emmek amacıyla düşük yüklerde bilinçli olarak deformasyona uğrayacak şekildetasarlanmıştır. Bu tür ankraj cihazları kullanılmadan önce, üreticiden onay alınmalıdır. Bu onay, cihazın iple erişimi ve kurtarma işlemleri için uygun olduğunu doğrulamalıdır. Çünkü bilinçli olarak deforme olan ankraj cihazları, genellikle yalnızca tek bir düşüş durdurma yükü için tasarlanmıştır. Oysa ip erişimi sırasında maruz kalınan düşük sürekli yükler, cihazın erken deformasyona uğramasına ve enerji emme işlevinin bozulmasına neden olabilir.

Ankraj sistemleri aşağıdaki amaçlar için kullanılır:

• Düşüş durdurma

• Hareket kısıtlaması

• Çalışma konumlandırma ve iple erişimi

İyi Bir Ankraj İçin Ön Koşullar

Sağlam bir ankraj oluşturmanın ilk ön koşulu, kuvveti en az iki ankraj noktası arasında dağıtmaktır. Bunu sağlamak için, iki nokta arasında oluşturulan açının asla 60°’yi aşmaması gerekmektedir. 60°’yi aşan açılar, ankraj noktalarındaki yükü azaltmak yerine artırır ve sistemin güvenliğini tehlikeye atabilir.

Aşağıdaki örnekte, açı derecesi ile ağırlığın oluşturduğu kuvvet arasındaki ilişki gösterilmektedir. Açı 60°’ye ne kadar yakınsa, ankraj noktaları o kadar güvenlidir, çünkü uygulanan kuvvet daha düşük olur.

Güvenlik İçin Dikkat Edilmesi Gereken Bir Diğer Faktör: Düğümler

Güvenlik açısından önemli bir diğer unsur, kullanılan düğümlerdir.

Bu alandaki bazı kişiler, karmaşık düğümlerin daha güvenli olduğu yanılgısına düşebilir. Oysa gerçekte, özellikle yeni başlayanlar için aşırı karmaşık düğümler risk oluşturabilir. Bu tür düğümler, hataların fark edilmeden kalmasına ve dolayısıyla kazalara yol açabilir.

Düğümler, yüksekte çalışma ve ip gerektiren tüm sporlar için hayati öneme sahiptir. Aşağıdaki gibi çeşitli işlevlerde kullanılırlar:

• Emniyet alma 

• Ankraj oluşturma

• Zipline sistemleri

• Bağlantı ipleriyle üçüncü şahıs güvenliği (ipin türüne bağlı olarak)

• Halatları birleştirme

• Kurtarma operasyonları

Doğru düğüm seçimi, sistemin genel güvenliğini ve verimliliğini doğrudan etkileyen kritik bir faktördür.

Düğümlerin ne için kullanıldığını daha iyi anlamak için aşağıdaki noktaları her zaman önceliklendirmemiz gerektiğini unutmayalım:

• Düğümler kendiliğinden çözülmemelidir.

Bir düğüm, yük altında veya kullanım sırasında gevşeyip açılmamalıdır. Güvenli bir düğüm, belirlenen yük ve hareketlere dayanıklı olmalı ve yalnızca bilinçli bir şekilde çözülmelidir. Bu, kazaları önlemek ve sistemin güvenliğini sağlamak için kritik bir faktördür.

• Düğümler, her durumda ve koşulda kolayca yapılabilmelidir.

Bu, özellikle acil durumlar, düşük görüş koşulları veya eldiven giyildiğinde düğümün hızlı ve doğru bir şekilde atılabilmesini sağlar. Pratik, basit ve güvenilir düğümler tercih edilerek, hataların ve olası kazaların önüne geçilebilir.

• Düğümler, çekildikten sonra veya halat ıslandığında bile kolayca çözülebilmelidir.

Bazı düğümler, yüksek yük altında sıkışarak çözülmesi zor hale gelebilir. Özellikle ıslak veya kirli halatlar, sürtünme nedeniyle düğümlerin daha da sıkılaşmasına neden olabilir. Bu yüzden, kullanılan düğüm hem güvenli hem de gerektiğinde kolayca çözülebilir olmalıdır.

• Güvenlik: Düğüm, yüksek yükler altında bile çözülmemeli ve güvenli bir şekilde çalışmalıdır.

• Kolay Kontrol Edilebilirlik: Düğüm, görsel ve fiziksel olarak hızlı bir şekilde kontrol edilebilmelidir.

• Kolay Çözülebilirlik: Kullanım sonrasında kolayca açılabilmeli, özellikle yük altındayken sıkışmamalıdır.

• Yük Dağılımı: Düğüm, ip üzerindeki yükü dengeli bir şekilde dağıtmalı ve ipin zayıflamasına neden olmamalıdır.

Bu prensipleri göz önünde bulundurarak düğümleri doğru şekilde kullanmak, yüksekte çalışma ve ip erişimi sistemlerinin güvenliğini artırır.

Düğümün kendiliğinden açılmasını önlemek için, ipin ucu en az halat çapının 10 katı uzunluğunda bırakılmalıdır.

Örneğin:

• 10 mm veya daha büyük çaplı halatlar için 10 ila 15 cm arasında bir güvenlik payı bırakmak iyi bir uygulamadır.

Düğümleri güvenli ve doğru şekilde kullanabilmek için:

• Düğümün nasıl atıldığını tam olarak anlamak ve doğru uygulamak gereklidir.

• Düğümün çalışma prensibini bilmek ve nasıl işlediğini kavramak önemlidir.

• Unutmayı önlemek ve beceriyi geliştirmek için düzenli ve sürekli pratik yapılmalıdır.

Tekrar etmek öğrenmeyi pekiştirir ve düğüm atma konusunda tam hakimiyet sağlar.

MEHMET GÜNEY